Autor ove nove knjige gornjeg naslova je Živan Ištvanić, vredni i plodonosni istraživač zavičajne istorije pre svega Bele Crkve, istinski hroničar svoga kraja i grada. Autor je 52 knjige i 400 radova. A zadužio je posebno i nas svojim istraživanjem i pisanjem o istoriji Jevreja Bele Crkve. Rezultat toga su i njegova dva rada objavljena 1977. godine u Zborniku 7 – Jevrejskog istorijskog muzeja (Aškenaska sinagoga u Beloj Crkvi /1898-1949/ i Jevreji u zdravstvu Bele Crkve 1780-1941), kao i knjige Sinagoge i jevrejska groblja u prošlosti Bele Crkve, iz 2011. godine i Kulturbund i Jevreji u Beloj Crkvi 1920-1941, iz 2018. godine.

A sada i njegova nova knjiga „Jevrejske porodice u Beloj Crkvi: (1750-1957)“ objavljena ove 2024. godine. Ona na svojih 196 strana, bogato ilustrovana, donosi brojne opšte, ali i individualne i porodične podatke i biografije Jevreja Bele Crkve. Okolnost da je autor knjige ujedno i izdavač, samo je za pohvalu njemu, zbog vrednosti koju je svima nama ostavio svojim istraživanjem i pisanjem o Jevrejima Bele Crkve. U nastavku donosimo parafrazirani deo autorovog teksta iz predgovora ove njegove nove knjige.

„Pisanje monografija banatskih gradova i naselja ima dugu i bogatu tradiciju, pa su istovremeno sa njihovom pojavom publikovane i prve obimnije monografije o najvećim i najznačajnijim jevrejskim opštinama. Interes za izučavanjem istorije Jevreja i jevrejskih porodica u dinamici gradskog života uočljiv je u Vojvodini tek u 20. veku, sa manjim ili većim sintezama istorijskog karaktera koje su dobili Novi Sad, Kikinda, Bečej, Apatin, Vrbas, Temerin, Sombor i drugi.

Knjiga obuhvata vremenski raspon od 1750. do 1957. godine, ali je sigurno da je Jevreja bilo znatno pre 1749. godine, budući na to da su neki već delovali u tridesetim godinama 18. veka u Staroj Palanci, tako da početnu godinu 1750., koju je naveo Rudolf Šteger, treba uzeti sa rezervom.

Za kulturnu i istorijsku zaostavštinu Jevreja i jevrejskih porodica u Beloj Crkvi ne može se konstatovati da je ranije bila predmetom ozbiljnijih proučavanja, tako da ono što je i publikovano, nedovoljno je da bi se sagledao njihov stvarni doprinos razvoju grada i belocrkvanskog građanskog društva uopšte u proteklim vekovima. U dosadašnjim promemorijama o Jevrejima u Beloj Crkvi, koje su ostavili prethodnici Feliks Mileker (1941), Rudolf Šteger (1982), Ozren M. Radosavljević (1989), utvrđena je njihova prisutnost u belocrkvanskoj sredini, ali bez konkretnijih i obilnijih podataka o glavnim nosiocima: jevrejskim porodicama.

Ova monografija pred vama je prvo sistematsko delo na temu jevrejskih porodica u Beloj Crkvi u dosadašnjoj belocrkvanskoj istoriografiji i ona predstavlja sublimaciju višedecenijskog sakupljačkog, istraživačkog i publicističkog rada potpisanog na zavičajnoj istoriji Bele Crkve. Istraživanje ove problematike potvrdilo je da postoji rasutost podataka i odsustvo primarne građe i dokumentacije, pa tako i da ne postoji sačuvana arhiva Jevrejske veroispovedne opštine u Beloj Crkvi, koja je nestala već aprila 1941. godine i kojoj još uvek nisu pronađeni nikakvi tragovi.

Najviše arhivske građe i dokumentacije u vezi Jevreja i jevrejskog stanovništva Bele Crkve ima u svojim fondovima Istorijski arhiv u Beloj Crkvi, koji su bili i osnov za izradu ove monografije. U fondovima ovog arhiva deponovano je najviše podataka i informacija od prvorazrednog značaja za ovu temu, u čijim se depoima nalazi sređena dokumentacija, fondovi i zbirke raspona od 1794. do 1898. godine. Koristio sam i fondove zanatstva i trgovine (1885-1944), arhivu Zanatske i trgovačke komore Bele Crkva i Vršca (1893-1941), Gradskog načelstva Bela Crkva (1918-1941) i Nemačkog gradskog poglavarstva (1941-1944) u Beloj Crkvi, crkvene knjige Vršačkog jevrejskog rabinata, protokole umrlih i venčanih Vojnog komuniteta Bela Crkva (1794-1894). Istraživao sam i arhiv Rimokatoličkog župnog ureda u Beloj Crkvi i arhiv Matičarskog ureda SO Bela Crkva (državne matice rođenih, venčanih i umrlih (1895-1960). Koristio sam i sve ostale relevantne savremene izvore: raspoloživu jevrejsku i drugu literaturu i publikovane tekstove koji su mi bili dostupni.

Želim istaći, da od vremena kada sam u osamdesetim godinama 20. veka započeo sa prikupljanjem i arhiviranjem podataka o pojedinim Jevrejima i jevrejskim porodicama, razvio sam istovremeno i veoma široku prepisku sa onda postojećem Jevrejskim opštinama širom Jugoslavije, pojedincima koji su nešto o tome pisali ili znali, potomcima pojedinih belocrkvanskih porodica, od kojih nema nikoga danas među živima. Koristio sam i dostupne privatne arhive nekih pojedinaca iz mnogih mesta i gradova Vojvodine i inostranstva.

Uz veliku zahvalnost većem broju osoba za podršku, ljubaznost i uslužnost tokom istraživanja za ovu moju knjigu posebno se zahvaljujem Karolini Knežević, koja mi je tokom istraživanja od 1982. do 2012. godine u Istorijskom arhivu u Beloj Crkvi, bila prvorazredni oslonac“.

Knjiga se može nabaviti u kancelariji SJOS ili direktno od autora – izdavača.